Meira um Heimskautsgerðið og Tilgangur
Sólúr á Raufahöfn.
Á Raufarhöfn, sem liggur næst heimskautsbaug, allra þéttbýlisstaða á landinu er dagurinn hvað lengstur á sumrin og styttstur á vetri. Þar sest sólin ekki í nokkrar vikur kringum sólstöðurnar. Birtan er þar einstök og sökum hvað landið er lágt þá birgir ekkert á sjóndrildarhringinn heilar 360° .
Sjónarspil ljóss og skugga urðu til þess að ég fór að velta fyrir sér hvernig hægt væri að fanga þetta allt saman og nýta í þágu ferðaþjónustu. Fyrstu hugmyndir voru að afmarka eyktarmörkin með einhverskonar sólúri og nýta áhrif miðnætursólarinnar á einhvern máta til að magna upp áhrifin. En hvernig sem ég setti það upp í huga mér og skoðaði, þá buðu aðstæður á Melrakkasléttu upp á eitthvað ennþá öflugra en hugmyndaflug mitt náði til. Það var eitthvað þarna, sem ég varð að höndla.
Sennilega hefur mér liðið þarna eins og spámanni, sem er að komast í samband við almættið.
Mörg samtöl við ýmsa aðila, vísindamenn, framkvæmdamenn, hugsuði og listamenn, færðu mig nær kjarnanum smátt og smátt. Nokkrar hugmyndir spruttu út frá þessum samtölum, en svöruðu ekki alveg þeim hugmyndum, sem voru að brjótast í huganum.
Það vantaði eitthvað til að lyfta þessu upp og magna birtuna, sólarlagið, á áhrifaríkan hátt.
Eftir að hafa viðrað þessar hugmyndir við Hauk Halldórsson, myndlistarmann, fóru hlutirnir að taka á sig mynd. Hann var strax með á nótunum og út frá fyrstu samtölum kom hugmyndin um að fanga miðnætursólina í gegnum einhverskonar gáttir, hlið, til að auka áhrifin af því sjónarspili sem hún er. En hvernig? Smátt og smátt tóku hlutirnir á sig mynd.
Við sættumst á hring, sem er 54 m. að þvermáli, girtur með hlöðnum vegg, með opin hlið, sem opnuðust mót höfuð áttunum. Neðralag hleðslunnar er um 2,5 m hátt. Þar ofaná eru myndaðar 68 gáttir og samfelld hleðsla ofan á þeim. Áhrifin verða, sem hún mun fljóta í geislum miðnætur-sólarinnar, svo og við sólris og sólsetur á öðrum tímum ársins. Í miðju hringsins er 8-10 m. há súla, sem hvílir á fjórum stöplum. Bilin á milli stöplanna vísa að hliðunum fjórum , þannig að miðnætursólin mun birtast í gegnum bilið sem snýr að norðurhliðinu. Þegar fram í sækir, þá hefur enginn upplifað miðnætursól á Íslandi, sem ekki hefur séð hana í gegnum heimskautsgerðið.
Það er einnig hugsað til jafndægra og þegar sól er lægst á lofti. Í kringum miðjuna eru fjórar súlur, hver með sínu sniði.
Okkur þótti ekki nægilegt að gera út á sólúr og miðnætutsólina. Það vantaði eitthvað meira, sem hægt var að selja. Eitthvað sem tengdist sögu, þar sem hæg væri að spinna ævintýraheim
Og selja afurðir hans.
Þar kom Völuspá til sögunnar.
Innan við við vegginn standa 68 steinar, dvergarnir, sem mynda hring. Hugmyndin að þeim er sótt í dvergatal Völuspár. Þeir virðast ekki eiga þar heima eða þjóna neinum tilgangi. En þeirn hafa lent þarna inni af einhverjum ástæðum. Fræðimenn greinir enn þann dag í dag um tilurð þeirra. Þessir dvergar spruttu úr holdi Ýmis, eða skriðu upp úr jörðinni, hvernig sem menn vilja túlka það. Séra Kolbeinn Þorleifsson, þýddi úr skrifum Finns Jónssonar, sem uppi var á 18. öld ýmsan fróðleik, og þar á meðal um árhring dverga. En Séra Kolbeinn vildi meina að dvergarnir væru tákn fyrir árstíðir. Enginn hefur hefur enn gefið skíringu á þessu merkilega dvergatali, en þar eru fjórir dvergar með skiljanlegt hlutverk, það er að segja Norðri, Suðri, Vestri og Austri, sem halda uppi himninum og þeim því augljóslega stillt upp í höfuðáttunum.
Á þessu stigi áttuðum við okkur á því að dvergarnir í Völuspá og Snorra Eddu voru efni í heljar mikið verkefni. Með því að skapa þeim hlutverk var hægt að búa til heim, sem gæfi endalausa möguleika, þar sem hægt er að spinna fróðleik á fróðleik ofan, þar sem mannsheilinn var orðin aðal hindrunin sökum hægagangs.
Með því að stilla öðrum dvergum í Völuspá upp eftir nöfnum í árið, kemur í ljós að ef Vetrarfaðir er settur á fyrsta vetrardag, ganga nöfnin nokkuð upp eftir því hvar í árinu þeir lenda. Til dæmis lendir Várkaldur í viku vors og Bjartur, Blíður og Svásuður í sumarið.
Þessir 72 dvergar ganga upp hver fyrir sitt vik í árinun 5 daga hvert.
Tilurð dverganna er þekkt víða í Evrópu, þar sem dvergar og gróðurvættir tengdir árstíðum hafa haft það hlutverk að sjá um gróður og vöxt í náttúrunni. Með þessar hugmyndir í huga er árhringur dverganna myndaður inni í hringnum. Hver dvergur hefur sitt afmarkaða hlutverk.
Haukur Halldórsson teiknar hvern dverg og dregur fram útlit eftir hlutverki hvers og eins. Jónas Friðrik skáld hefur jafnframt samið ljóðrænan texta um þá og er mikils að vænta af samstarfi þessara tveggja listmanna. Þarna er verið að hanna söluvöru, sem tengist þessu fyrirbæri.
Hugmyndin er að útbúa plaköt, með hverjum dverg fyrir sig. Plakötin innihalda mynd af viðkomandi dverg, texta um hlutverk, tilvitnun í Völuspá og ný Völuspá (stjörnuspá.) Þessar hugmyndir er einnig hægt að nota í póstkort, bækur, litabækur, ýmiskonar minjagripi og fleira. Möguleikarnir eru óendanlegir. Til dæmis er þessi vara þess eðlis að auðvelt er að selja hana í gegnum netið. Að baki þessu liggur gríðarlega mikil vinna. Þegar þetta er ritað er hönnunarvinnu söluvöru að ljúka og framkvæmdir mannvirkja eru að hefjast. Fjármögnun er þyngsti bagginn. Stjórnvöld og Ferðamálaráð hafa sýnt þessu verki áhuga og gert kleift að hefjast handa við verkið. Frekari fjármögnun ræðst af velvilja fyrirtækja og stofnana. Ein hugmynd um fjármögnun er að bjóða dvergana til sölu og gefa hinum ýmsu þjóðríkjum kost á að senda táknrænan steina með upplýsingum um þau. Með því að gera þetta alþjóðlegt eykst gildi verksins til muna. Í framtíðinni má hugsa um ýmsar uppákomur í Heimskautsgerðinu tengdum árstíðum. Jónsmessunæturvökur, tónleikar, leiksýningar og fleira ættu að eiga erindi innan hringsins. Þessi hugmynd hefur það eina markmið að laða að fleiri ferðamenn til Raufarhafnar, sem annars ætti það á hættu að einangrast með bættum vegasamgöngum, ef ekkert yrði gert. Það hljómar undarlega, en innan tíðar mun nýr vegur sem styttir leiðina á milli Öxarfjfjarðar og þistilfjarða verða þess valdandi. Frá þeim vegi verða um 15 km. til Raufarhafnar, sem lendir þá úti á enda.
Erlingur B Thoroddsen,
Raufarhöfn.
Hverjir koma að Heimskautsgerðinu
Erlingur B Thoroddsen er fæddur á Patreksfirði 15. júlí 1948, þar sem hann sleit barnsskónum. Að loknu skyldunámi hélt hann á Núp í Dýrafirði, þar sem hann tók landspróf. Hann stundaði nám á Samvinnuskólanum á Bifröst 1965-7. Árið 1969 flutti hann til Reykjavíkur, þar sem hann bjó í tæp 30 ár og stundaði ýmiss störf tengd verslun og bókhaldi, auk þess sem hann rak gistiheimili og hótel um tíma. Ferðaþjónusta hefur átt hug hans allan í áratugi. Hann vann mörg sumur sem fararstjóri og gekk með hópa um hálendi Íslands í mörg sumur. Einnig vann hann við fararstjórn á Grænlandi í tvö sumur.
Í byrjun 9. áratugarins kynntist Erlingur flúðasiglingum er hann vann hann við undirbúning og skipulagningu á tveimur kvikmyndum, ævintýramyndum, sem voru teknar hér á landi. En það voru myndirnar Iceland breakthrough og Breaktrough disability. Í framhaldi af því stofnaði hann ásamt fleirum fyrsta íslenska fyrirtækið sem bauð upp á straumvatnssiglingar, en það var Nýji ferðaklúbburinn, en Bátafólkið var arftaki þess fyrirtækis. Með þessu starfaði hann í Börgunarsveit Ingólfs í Reykjavík um tveggja áratuga skeið og var formaður hennar í rúmt ár. Erlingur stundaði fjallgöngur og kenndi klettatækni og snjóflóðaleitir víða um land fyrir Slysavarnarfélag Íslands. Hann sótti námskeið í þeim fræðum hérlendis og erlendis.
Árið 1996 flutti Erlingur til Raufarhafnar og tók við rekstri Hótels Norðurljósa, ásamt eiginkonu sinni Ágústu V Svansdóttur, þar sem þau hafa unað sér vel, ásamt dóttur sinni Rakel Fríðu. Fyrir á Erlingur fjóra syni og Ágústa son og dóttur, sem búa öll í Reykjavík. Heimskautabirtan og endalaus víðátta er honum mjög hugleikin. Hann hafði ekki verið lengi fyrir norðan en hann fór að glíma við hvernig hægt væri að nýta aðstæður við heimskautsbaug í þágu ferðaþjónustunnar. Afrakstur þeirra hugsana þóttu létt geggjaðar í fyrstu, en með þrjósku sinni; hvatningu frá Ágústu og góðu samstarfi með Guðnýju Hrund fyrrverandi sveitarstjóra og Jónasi Friðrik, skáld hefu þeim tekist að koma geggjuninni í framkvæmd, sem heitir Heimskautsgerðið á Raufarhöfn. Frístundum sínum, sem eru alltof fáar, ver hann í útiveru ásamt konu sinni. Göngutúr, fuglaskoðun og kajakróður, eru lífsgæði sem Erlingur kann að meta.
Jónas Friðrik Guðnason er fæddur uppi á kvisti í gamla norðmannabragganum á Raufarhöfn (búið að rífa hann fyrir löngu) þann 12. desember 1945 klukkan 10 mínútur yfir 9 að morgni. Glímdi þess vegna lengi við það á yngri árum að honum hætti til að mæta tíu mínútum of seint til vinnu við skrifstofu- og verslunarstörf, þar sem mæta átti klukkan níu, (einnig lenti hann upp á fleiri kvistherbergi og hafa þau orðið honum að yrkisefni).
Almenn barna- og gagnfræðaskólamenntun og var líka við nám á Samvinnuskólanum á Bifröst skólaárin 1964 – 1966.
Stundaði á yngri árum ýmsa verkamannavinnu, við síldarsöltun og síldarbræðslu og vélgæslu í síldarverksmiðju, verkstjórn á tunnulager Síldarútvegsnefndar og ýmsa tilfallandi vinnu á fleiri stöðum, hjá Kaupfélagi Raufarhafnar var unnið í brauðgerð, keyrt út vörum og einkum og lengst var þó unnið í kjötbúðinni. Svo þokaðist hann meira og meira inn á skrifstofu hjá kaupfélaginu og eftir námið á Bifröst hefur einkum og aðallega verið um skrifstofustörf að ræða, hjá Kaupfélagi Raufarhafnar, Pósti og síma í Reykjavík, hjá Jökli hf á Raufarhöfn (30 ár) og nú hjá Norðurþingi (áður Raufarhafnarhreppi) við almenn skrifstofustörf og bókavörslu. Einnig kenndi hann í mörg ár bókfærslu og vélritun í Grunnskóla Raufarhafnar.
Meðfram þessu hefur Jónas fengist við skrif ýmis konar og þó einkanlega gerð söngtexta og hafa verið hljóðritaðir eitthvað í kring um 200 textar eftir hann í flutningi ýmissa söngvara.
Til margra ára var Jónas virkur í starfi Leikfélags Raufarhafnar og tróð gjarnan sviðsfjalir sér og öðrum til skemmtunar og yndis. Upp á síðkastið hefur hann svo gert nokkuð af því að fíflast á hagyrðingakvöldum með öðrum ámóta hálfvitum.
Guðný Hrund Karlsdóttir er fædd og uppalin í Keflavík og stúdent frá Fjölbrautaskóla Suðurnesja. Lauk Cand. Oecon prófi í viðskiptafræðum af fjármálasviði frá Háskóla Íslands árið 1999. Ráðgjafi hjá Streng hf. 1998–2002. Sveitarstjóri á Raufarhöfn 2002–2006. Viðskiptastjóri hjá Maritech ehf frá árinu 2006.
|
